Αθανάσιος Παπαπιτζούνης: Ο οπλαρχηγός της Βόχας

Ο Αθανάσιος Παπαπιτζούνης (Παπαπιτσούνης) γεννήθηκε το έτος 1779 στο Τρανό Ζευγολατειό της Βόχας και πέθανε το έτος 1844. Υπήρξε ένας εκ των οπλαρχηγών της Kορινθίας και μάλιστα αρχηγός των ενόπλων της Βόχας. Κατηχήθηκε στην Φιλική Εταιρεία το έτος 1819 σε ηλικία 40 ετών από τον Δανιήλ Παμπούκη, ηγούμενο της Μονής Παναγίας του Βράχου της Νεμέας όπου έλαβε και χρησιμοποιούσε το προσωνύμιο «Πνευματικός». Ο ΠαπαΠιτσούνης μαζί με δύο αδελφούς του τον Νίκο ή Αναγνώστη και έναν ακόμα που δεν γνωρίζουμε το όνομά του, πήγαν στη Στυλίδα της Λαμίας – Αγ. Μαρίνα – Πατρατζίκι (Νομός Φθιώτιδας) με αρχηγό τον Νικηταρά προς βοήθεια του Οδυσσέως Ανδρούτσου. Ο τρίτος αδερφός, κατά την παράδοση της οικογενείας, παρέμεινε στη Στυλίδα προς ανεύρεση καλύτερης τύχης. Είχε τον βαθμό του εκατοντάρχου, ενώ είχε προταθεί και για τον βαθμό του Χιλιάρχου. Διατηρούσε στενή φιλία με τον Γέρο του Μοριά και Αρχιστράτηγο των Ελλήνων Επαναστατών κατά το έτος 1821 Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον οποίο και είχε φιλοξενήσει στην οικία του στο Τρανό Ζευγολατειό πολλές φορές και ειδικότερα τον Ιούνιο του έτους 1827 .

Τον Ιούνιο του έτους 1827, η Επανάσταση βρέθηκε σε κρίσιμο σημείο. Ο Ιμπραήμ πασάς της Αιγύπτου που είχε αποβιβασθεί λίγα χρόνια νωρίτερα στην Πελοπόννησο  με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις είχε κατακτήσει τις περισσότερες επαρχίες του Μοριά και το «προσκύνημα» είχε λάβει διαστάσεις ανησυχητικές. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης μετά την αποφυλάκισή του αναλαμβάνει Γενικός Αρχηγός των αρμάτων της Πελοποννήσου και προσπαθεί να ανασυντάξει το στράτευμα. Με αυτή την ιδιότητα, τον Ιούνιο του έτους 1827 έρχεται στο Τρανοζευγολατειό της Βόχας που ήταν το κέντρο λήψης των αποφάσεων εκείνη την περίοδο.

Στο Τρανοζευγολατειό τον υποδέχεται ένας δικός του άνθρωπος, ο Παπαπιτζούνης. Παραμένει για λίγες ημέρες, στρατολογεί άνδρες, συσκέπτεται με οπλαρχηγούς και στέλνει επιστολές σε διάφορα πρόσωπα όπως οι Ανδρέας Μεταξάς (Γραμματέας του Υπουργείου Πολέμου), Αποστόλης Κολοκοτρώνης (στρατηγός), Δημήτριος Τζώκρης (στρατηγός), Φώτης Χρυσανθόπουλος (υπασπιστής του Κολοκοτρώνη), Γενναίος (Ιωάννης) Κολοκοτρώνης, Δημογέροντες και προκρίτοι της επαρχίας των Καλαβρύτων, Δ. Πλαπούτας (στρατηγός), Παναγιωτάκης Νοταράς (αντιστράτηγος) κ.α. με οδηγίες για το πώς πρέπει να κινηθούν. Εκεί τον βρήκαν οι μοναχοί Κανελλόπουλος Ιωάννης και Πολυζωγόπουλος Παγκράτιος από το Μοναστήρι του Μεγάλου Σπηλαίου ζητώντας του βοήθεια εναντίον του Ιμπραήμ που απειλούσε το μοναστήρι.

Οι επιστολές αυτές έχουν δημοσιευθεί στην ιστορική μελέτη «Η Βόχα στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας 1821 – 1844» σε σχετικό κεφάλαιο. Στις 23 Μαρτίου του τρέχοντος έτους ήρθαν στη δημοσιότητα και νέες ανέκδοτες μέχρι σήμερα επιστολές όπου παρουσιάζονται με αναλυτικά ευρετήρια προσώπων και τόπων στον Ψηφιακό Αρχειακό Τόπο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ένα ψηφιακό αποθετήριο πλούσιο σε τεκμήρια, δημιούργημα της νεοσύστατης ΑΜΚΕ ΑΡΧΕΙΟ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ που συγκροτήθηκε με στόχο τη συστηματική φροντίδα, μελέτη και ανάδειξη της αρχειακής συλλογής που συγκέντρωσαν το Κοινωφελές Ίδρυμα Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλος-ΒΙΟΧΑΛΚΟ και το Κοινωφελές Ίδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Έργου (ΚΙΚΠΕ).

Από αυτές τις ανέκδοτες επιστολές υπάρχει μία που αναφέρεται στον Αρχηγό των αρμάτων της Βόχας Αθανάσιο Παπαπιτζούνη με συντάκτη και αποστολέα αυτής τον αντιστράτηγο Ιωάννη Νοταρά (1805 – 1827) που επονομαζόταν και αρχοντόπουλο. Αν και η επιστολή δεν αναφέρει έτος, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι αυτή συντάχθηκε την περίοδο 1823 – 1824. Ο Ιωάννης Νοταράς βρίσκεται εγκατεστημένος στο χωριό Βασιλικό Κορινθίας και με την επιστολή αυτή ενημερώνει τον εκατόνταρχο Παπαπιτζούνη, τον χιλίαρχο παπαΝίκα και τον χιλίαρχο Χρίστο ότι στέλνει στρατιώτες και «θεριστάδες» διότι πλησίαζε ο τρύγος της σταφίδας της πλούσιας πεδιάδος της Βόχας. Για την σταφίδα της Βόχας που ήταν ιδιαίτερα προσοδοφόρα και αποτελούσε εκείνη την περίοδο την κύρια και μοναδική πηγή εισοδήματος, γνωρίζουμε ότι έριζαν για τον έλεγχο αυτής ο Ιωάννης Νοταράς και ο εξάδελφός του Παναγιωτάκης Νοταράς. Με την επιστολή ο Ιωάννης Νοταράς δίνει σαφείς οδηγίες για το πώς πρέπει να διαμοιρασθούν οι στρατιώτες  του για να εξασφαλιστεί ο τρύγος της σταφίδας. Οι φράσεις «είμαι βέβαιος ότι σας ήλθαν πολλοί πολλοί στρατιώτες  ομοίως και θεριστάδες» και «το μυστικόν είναι Τριπολιτσά και Καλάβρυτα» δείχνει ότι ο επικείμενος τρύγος της σταφίδας της Βόχας είχε συγκεντρώσει πολλούς ενδιαφερόμενους που προέρχονταν από τις ομάδες των δύο Νοταραίων Ιωάννη και Παναγιώτη, και για να είναι εφικτή η αναγνώριση των προσώπων δόθηκε το «μυστικό» για να χρησιμοποιείται σύνθημα – παρασύνθημα.

Ακολουθεί η επιστολή του Ιωάννη Νοταρά.

               « Ὑποχιλίαρχοι καὶ ἑκατόνταρχοι χαίρετε Κατωαχαγίται.

Εἶμαι βέβαιος ὅτι σᾶς ἦλθαν πολλοὶ πολλοὶ στρατιῶτες ὁμοίως καὶ θεριστάδες. Διὰ τοῦτο νὰ μοιρασθῆτε ὅσοι εἶσθε εἰς τὸ Κακάβι καὶ εἰς τὸν Ἁγεώργη καὶ εἰς τοῦ Χατζημουσταφὰ καὶ νὰ στα[θ]εῖτε οὕλην τὴν ἡμέραν. Στὸ Χατζημουσταφὰ γράφω τοῦ Παπᾶ Πιτζούνη νὰ σᾶς στείλῃ εἴκοσι στρατιώτας ἀκόμη. Ὁ Παπᾶ Πιτζούνης καὶ ὁ Παπᾶ Νίκας θὰ πιάσουν τοῦ κύρ Θεοχαράκη τὸ σπῆτι, καὶ ὅπου ἀλλοῦ ἐκεῖ κοντὰ εἰς τὸν μαχαλά, ὁ δὲ χιλίαρχος Χρίστος τὴν Ἀνεπνογὰν καὶ ἡμεῖς τὰ Τρία Τζουρούμια. Τὸ μυστικὸν εἶναι Τριπολιτσὰ καὶ Καλάβρυτα. Τὸ θέρος νὰ αρχίσῃ εἰς μίαν ὥραν τῆς ἡμέρας. Ἐγῶ ἢ τὴν νύκταν ἢ στὰ ξημερόματα ἔρχομαι. Τόσον καὶ ὡς σᾶς γράφω. ἀκολουθίσατε.

                    Ὑγιαίνετε γεναιοφρονοῦντες. 15 Μαΐου Βασιλικό

                                   ὁ ἀντιστράτηγος Ἰωάννης Νοταράς»

Πηγές:

• Αρχειακός Τόπος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, https://kolokotronis-archive.org/, τεκμήριο 1134 – επιστολή του Ιωάννη Νοταρά.
• Κωνσταντίνος Σ. Σχοινοχωρίτης & Ξενοφών Χρ. Ηλίας, Η Βόχα στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας 1821 – 1844, κεφάλαιο ΣΤ΄, σσ 152 – 165.

photo:http://www.parakato.gr/